Η Ιστορικότητα του Ιησού

Α’ Μέρος: Μυθικισμός και το πρόβλημα της Ιστορικότητας

"Ιστορικά, είναι αρκετά αμφίβολο αν καν ο Χριστός υπήρξε, και αν υπήρξε, δεν ξέρουμε τίποτα γι’ Αυτόν".

Bertrand Russell, «Why I am not a Christian.»

Μυθικισμός, είναι ένα κίνημα το οποίο δημιουργήθηκε κατά την περίοδο του Διαφωτισμού, το οποίο αρνείται να δεχθεί την παραδοσιακή εκδοχή των απόψεων περί του Ιησού Χριστού και αμφισβητεί ακόμη και την ύπαρξη Του. Μια πιο μετριοπαθής ομάδα, είναι αυτή που διατυπώνουν το πρόβλημα της ιστορικότητας του προσώπου του Ιησού. Πιο συγκεκριμένα:

Μυθικισμός:

1.   Αρνείται την ύπαρξη του Ιησού Χριστού.

2.   Αποδίδει την δημιουργία του Χριστιανισμού, στις ομάδες των αποστόλων και κυρίως του Παύλου.

3.   Η θεολογία του Χριστιανισμού διαμορφώθηκε έπειτα από πολλές αλλαγές, κατά τους τρεις πρώτους αιώνες.

4.   Δεν δέχονται τις διηγήσεις της Καινής Διαθήκης και τις απορίπτουν ως μύθο.

5.   Δεν δέχονται τις εξωτερικές μαρτυρίες για την ύπαρξη και την δράση του Ιησού.

6.   Πιστεύουν ότι η απόψεις που υπάρχουν μέχρι και σήμερα για τον Ιησού, επιβλήθηκαν με την βία κατά την διάρκεια της Βυζαντινής περιόδου.

Το πρόβλημα της ιστορικότητας:

1.   Ο Ιησούς ήταν ένα πραγματικό πρόσωπο.

2.   Δέχονται τις διηγήσεις της Καινής Διαθήκης, απορρίπτοντας τα θαυματουργικά κομμάτια.

3.   Δέχονται εν μέρει τις αρχαίες μαρτυρίες

4.   Η θεολογία δημιουργήθηκε από τους αποστόλους και διαμορφώθηκε κατά την διάρκεια των πατέρων των πρώτων εκκλησιαστικών αιώνων.

Σκοπός του άρθρου, δεν είναι η απόδειξη της θεότητας του Ιησού, ως τον αναμενόμενο Μεσσία. Σκοπός είναι να αποδείξουμε, μέσα από τις σύγχρονες μελέτες, ότι ο Ιησούς από την Ναζαρέτ, υπήρξε, κήρυξε και εν τέλει σταυρώθηκε στην περιοχή της Ιουδαίας.

Β’ Μέρος: Ιστορικά Τεκμήρια

Η αλήθεια είναι ότι οι εξωχριστιανικές αναφορές είναι λιγοστές και από συγκεκριμένους συγγραφείς. Αρχαίοι όπως ο Πλούταρχος ή ο Παυσανίας ο περιηγητής, οι οποίοι γράφουν παγκόσμια ιστορία, δεν αναφέρονται
καθόλου στον Ιησού. Αν και αυτό δίνει τροφή στους προαναφερθέντες αρνητές του Χριστού, υπάρχει λόγος που ο Ιησούς δεν αναφέρεται σε κάποια αρχαία κείμενα. Αν και κάποιοι θεωρούσαν ότι η διδασκαλία του Ιησού άξιζε κάποια μνεία στο έργο τους, αντίθετα κάποιοι άλλοι αρνούνταν να καταγράψουν στην ιστορία τους για κάποιον που καταδικάστηκε για εσχάτη προδοσία και πέθανε με σταυρικό θάνατο, δηλαδή την πιο εξευτελιστική εκτέλεση που μπορούσε να επιβάλλει το Ρωμαϊκό δίκαιο. Όπως ούτε ο Θευδάς ή ο Ιούδας ο Γαυλωνίτης ή ο Ματθίας Μαργαλώθ, οι οποίοι ήταν σύγχρονοι του Ιησού και διεκδίκησαν τον ρόλο του Μεσσία, δεν αναφέρονται σε κάποιο ιστορικό σύγγραμμα, χωρίς ωστόσο να θεωρηθούν μη ιστορικά πρόσωπα, έτσι και στην περίπτωση του Ιησού. Ωστόσο, ας μην ξεχνάμε ότι ο Πλούταρχος και ο Παυσανίας γράφουν σε μια εποχή διωγμών κατά των Χριστιανών, οπότε υπάρχει και το ενδεχόμενο της υποκειμενικότητας των συγγραφέων εκείνης της εποχής. Επίσης, οι διανοούμενοι και η λόγια τάξη της τότε εποχής, σύμφωνα με τον Γίββωνα, λίγο ενδιαφέρονταν για τις θρησκευτικές εξελίξεις στον κόσμο, καθώς θεωρούσαν όλες τις άλλες θρησκείες εξίσου ψευδείς. Επιπρόσθετα, ήταν γνωστή η αντιπάθεια των Ρωμαίων προς τους Ιουδαίους και την θρησκεία τους. Τους προκαλούσε αποστροφή και περιφρόνηση, γιατί για τους περισσότερους, ο Θεός των Ιουδαίων ήταν ον παράδοξο, ακατανόητο και εντελώς ξένο. Ο δε λαός των Ιουδαίων ήταν λαός μισητός και άξιος περιφρόνησης και έχθρας μεταξύ των εθνικών. Το αποτέλεσμα ήταν ο Χριστιανισμός, ο οποίος προήλθε από τους Ιουδαϊκούς κόλπους να μην προκαλέσει το ενδιαφέρον των εθνικών συγγραφέων. Άλλωστε αρχικά θεωρήθηκε αίρεση του Ιουδαϊσμού ανάμεσα σε όλες τις άλλες που υπήρχαν εκείνο τον καιρό και οι οποίες
λόγω των μεταξύ τους ερίδων, των παράξενων συνήθειων τους και τελετών τους, δεν ήταν δυνατό να προκαλέσουν το ενδιαφέρον κάποιου ειδωλολάτρη παρατηρητή.

Στη συνέχεια, πρέπει να πούμε ότι, ο Χριστιανισμός επί της εποχής του Νέρωνα και άλλων αυτοκρατόρων, θεωρείται μια περιθωριακή και παράνομη θρησκεία, η οποία συμπεριλαμβάνει από μαγεία μέχρι και βρεφικές ανθρωποθυσίες (βλ. άρθρο «Τι είναι η Απολογητική;»). Οπότε, μπορεί κάποιος πολύ εύκολα να κατανοήσει την παραπάνω θέση, την οποία αναφέραμε.

Κατά τον δεύτερο αιώνα, στην περίοδο των απολογητών πατέρων, όπου πλέον ο Χριστιανισμός έχει αρχίσει να έχει κάποια διάδοση, πολλοί ήταν αυτοί που προσπάθησαν να χαρακτηρίσουν τον Χριστιανισμό μια ψεύτικη θρησκεία. Αν ο Χριστός δεν υπήρξε, τότε πολύ απλά, οι αντίπαλοι του Χριστιανισμού θα φέρνανε την ανυπαρξία του Ιησού ως τεκμήριο για τη θέση τους. Χαρακτηριστικά, στο έργο «Αληθής Λόγος» του φιλοσόφου Κέλσου, ο συγγραφέας πουθενά και σε κανένα σημείο δεν θεωρεί τον Ιησού ανύπαρκτο. Αντίθετα, τον αναφέρει ως «μάγο και απατεώνα». Αντικρούει την φιλοσοφία των Χριστιανών και τους καλεί πίσω στα είδωλα. Αυτό μας δείχνει ότι και οι αρχαίοι συγγραφείς είχαν γνώση για το ποιος είναι ο Ιησούς, καθώς κανένας, ποτέ δεν έγραψε υπέρ της ανυπαρξίας του.

Γ’ Μέρος: Ιστορικές Πηγές

Παρά τις όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, πάλι υπάρχουν ορισμένες εξωβιβλικές και εξωχριστιανικές πηγές αρχαίων συγγραφέων του 1ου αιώνα μ.Χ., οι οποίες περιγράφουν ορισμένα από τα γεγονότα της ζωής ή της δράσης του Ιησού.

(Παρακάτω θα ακολουθήσουν οι εν λόγω πηγές, καθώς και ο σχολιασμός τους, σε σχέση με την σύγχρονη έρευνα)

Πόπλιος Κορνήλιος Τάκιτος

‘auctor nominis eius Christus Tibero imperitante per procuratorem Pontium Pilatum supplicio adfectus erat;

Αnnales 15,44

Ο Τάκιτος ήταν Ρωμαίος ιστορικός, ένας από τους πιο αντικειμενικούς της εποχής του. Αν και δεν γνωρίζουμε πολλά για τον ίδιο, μας έχουν σωθεί πολλά από τα έργα του. Ένα από αυτά είναι και τα λεγόμενα «Χρονικά», μια σειρά 16 βιβλίων, που καλύπτουν μια χρονική διάρκεια από την εποχή του Αυγούστου Καίσαρα, έως και τον θάνατο του Νέρωνα. Το παρόν χωρίο προέρχεται από την αναφορά του στην πυρκαγιά της Ρώμης και στο γεγονός ότι ο Νέρωνας έριξε το φταίξιμο σε αυτούς. Παραθέτουμε όλο το χωρίο (με σκούρο το παραπάνω χωρίο):

«Η κοινή γνώμη κατηγορεί τον Νέρωνα ως αυτουργό της πυρκαγιάς. Για να κατασιγάσει δε τους θρύλους αυτούς ο Νέρωνας υπέδειξε άλλους ως ενόχους και επέβαλε πρωτοφανείς και μετά πολλής σκέψεως επινοημένες ποινές σε εκείνους τους οποίους για τα βδελυρά και κρυφά έργα μισούσαν και ονόμαζαν κοινώς Χριστιανούς. Δημιουργός του ονόματος τούτου υπήρξε ο Χριστός, ο οποίος επί της αυτοκρατορίας του Τιβερίου υπό του πραίτορα  Ποντίου Πιλάτου παραδόθηκε σε τιμωρία. Καταπνιγείσα κατ αρχάς η βδελυρή αυτή δεισιδαιμονία καταπλημμύρισε πάλι όχι μόνον την Ιουδαία αλλά και την πόλη (την Ρώμη). Άρχισαν λοιπόν αρχικά να συλλαμβάνουν εκείνους, οι οποίοι ομολογούνταν ως Χριστιανοί. Έπειτα δε με την υπόδειξη αυτών πλήθος υπερμέγεθες προσώπων συνελήφθη» (Tacit. Annal. XV, 38,44).

Ο Τάκιτο, είναι από τους πιο αντικειμενικούς όπως προανέφερα, καθώς και από τους πιο αντι-χριστιανικούς συγγραφείς. Υπάρχει μόνο ένα θέμα στην χρήση του όρου «πραίτορα» και όχι «επάρχου», με την θεώρηση ότι ο Τάκιτος γράφει αυτή την μικρή αναφορά βασιζόμενος σε χριστιανικές πηγές. Η θέση αυτή μπορεί να αναιρεθεί, αν λάβουμε υπόψιν το αντιχριστιανικό του πνεύμα, αλλά και στο γεγονός ότι γράφει 100 χρόνια μετά τα γεγονότα (γύρω στο 115 – 117 μ.Χ.), έχοντας ήδη βιώσει την καταστροφή των Ιεροσολύμων γύρω στο 70 μ.Χ., η οποία μετέβαλε το πολιτικό και πολιτισμικό περιβάλλον της εποχής. Αν προσθέσουμε και το γεγονός ότι, η Ιερουσαλήμ σβήστηκε από τον χάρτη και μετονομάστηκε «Αλία Καπιτολίνα», μπορούμε εύκολα να κατανοήσουμε την παραπάνω θέση. Τέλος, αν η πηγή ήταν χριστιανική, ο Τάκιτος θα γνώριζε την τιμωρία του Ιησού, δηλαδή την σταύρωση. Εδώ αναφέρεται απλά σε «τιμωρία».

Με λίγα λόγια, σύμφωνα με τον Τάκιτο:

·         Ο Ιησούς έζησε και κύρηξε στην Ιουδαία

·         Δικάστηκε από τον Πόντιο Πιλάτο

·         Αυτοκράτορας ήταν ο Τιβέριος

·         Τιμωρήθηκε για κάποια πράξη

Φλάβιος Ιώσηπος

"Γίνεται δέ κατά τοῦτον τόν χρόνον Ἰησοῦς σοφός ἀνήρ, [εἴγε ἄνδρα αὐτόν λέγειν χρή. ἦν γάρ παραδόξων ἔργων ποιητής, διδάσκαλος ἀνθρώπων τῶν ἡδονῇ τ’ ἀληθῆ δεχομένων], καί πολλούς μέν Ἰουδαίους, πολλούς δέ καί τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐπηγάγετο: [ὁ Χριστός οὗτος ἦν]. καί αὐτόν ἐνδείξει τῶν πρώτων ἀνδρῶν παρ’ ἡμῖν σταυρῷ ἐπιτετιμηκότος Πιλάτου οὐκ ἐπαύσαντο οἱ τό πρῶτον ἀγαπήσαντες: [ἐφάνη γάρ αὐτοῖς τρίτην ἔχων ἡμέραν πάλιν ζῶν τῶν θείων προφητῶν ταῦτά τε καὶ ἄλλα μυρία περὶ αὐτοῦ θαυμάσια εἰρηκότων.] εἰς ἔτι τε νῦν τῶν Χριστιανῶν ἀπό τοῦδε ὠνομασμένον οὐκ ἐπέλιπε τό φῦλον"

Testinomium Flavianum, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία

Η αναφορά αυτή του Ιώσηπου για τον Ιησού, ενώ εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι αποδεικνύει ουσιαστικά, όχι μόνο την ιστορικότητα, αλλά και την ίδια την Ανάσταση του Ιησού, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι το χωρίο είναι τουλάχιστον «πειραγμένο». Ο Φλάβιος Ιώσηπος, ήταν λόγιος, αγιολόγος και θεολόγος Ιουδαίος, της τάξεως μάλιστα των Φαρισαίων και αργότερα ιστορικός στην αυλή του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Βεσπασιανού, δεν μπορούσε να γράψει με τέτοια λόγια για το πρόσωπο του Ιησού. Ακόμα και να κάναμε την υπόθεση (η οποία είναι εντελώς αβάσιμη) ότι ο Ιώσηπος με κάποιο τρόπο είχε ασπασθεί τον Χριστιανισμό, πάλι δεν θα μπορούσε στην αυλή του διώκτη των Χριστιανών Βεσπασιανού και μετέπειτα του Τίτου, να γράψει κατά αυτόν τον τρόπο για τον Ιησού.

Οι μελετητές σήμερα συμφωνούν ότι το κείμενο έχει δεχθεί αλλαγές από Χριστιανούς συγγραφείς, όχι όμως ως προς το περιεχόμενο (ότι ο Ιησούς έζησε, κήρυξε και θανατώθηκε) αλλά προς την θεολογία του, ότι δηλαδή ο Ιησούς είναι ο αναμενόμενος Χριστός. (Craig Evans, J. Thackeray βλ. Βιβλιογραφία). Το 1971, ο Shlomo Pines, βρήκε ένα αραβικό χειρόγραφο του Αγαπίου, όπου περιέχει το κείμενο του Ιώσηπου («Book of the Title», 10 ος αιώνας), με αντικειμενική μορφή. Πιο συγκεκριμένα: (σε μετάφραση)

«Εκείνο τον καιρό, υπήρχε ένας σοφός άνδρας που τον λέγανε Ιησού. Και η συμπεριφορά του ήταν καλή, και ήταν γνωστός ως ενάρετος. Και πολλοί ανάμεσα από τους Ιουδαίους, αλλά και από άλλα έθνη έγιναν απόστολοί του. Ο Πιλάτος τον καταδίκασε να σταυρωθεί και να θανατωθεί. Αλλά αυτοί που είχαν γίνει απόστολοί του δεν εγκατέλειψαν την διδασκαλία του. Ανέφεραν ότι τους εμφανίστηκε μετά από τρεις ημέρες μετά την σταύρωση του και ότι ήταν ζωντανός. Επομένως, ίσως να είναι ο Μεσσίας, σχετικά για τον οποίο οι προφήτες έχουν κάνει θαύματα»

Οι περισσότεροι ερευνητές, δέχονται αυτό το κείμενο να είναι το πιο κοντινό σε αυτό που είχε γράψει ο Ιώσηπος.

"Ό Άνανος […] καθίζει συνέδριον κριτών και παραγαγών είς αυτό τον αδελφόν Ίησού του λεγομένου Χριστού, Ιάκωβος όνομα αύτω και τίνας ετέρους…"

Φλάβιος Ιώσηπος, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία, 20.9.1

Το παρόν χωρίο, το οποίο αναφέρεται στην δίκη του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου, δεν φαίνεται να έχει πειραχθεί ή αλλοιωθεί, και οι ερευνητές (η πλειοψηφία) πιστεύουν στην αξιοπιστία του.

Με λίγα λόγια, τα δύο αυτά χωρία που αναλύσαμε αναφέρουν ότι:

·         Ο Ιησούς δίδαξε στην Ιουδαία

·         Είχε ακολούθους

·         Δικάστηκε από τους Ιουδαίους

·         Καταδικάστηκε σε θάνατο από τον Πόντιο Πιλάτο

·         Σταυρώθηκε και πέθανε

·         Κάποιοι δηλώνουν ότι τον είδαν και ότι αναστήθηκε

·         Είχε και έναν αδελφό, τον Ιάκωβο, που δικάστηκε και πέθανε με μαρτυρικό θάνατο (περί το 61 μ.Χ.)

Σουετώνιος

Judaeos impulsore Chresto assidue tumultuantes Romae expulsit

Vita Claud. C. XXV 4

Αναφέρει αυτός ότι μεταξύ των Ιουδαίων σημειώθηκε μεγάλη ταραχή εξ αιτίας του Χριστού και ότι γι’ αυτό ο αυτοκράτορας Κλαύδιος τους εξόρισε από την Ρώμη. Το γεγονός αυτό συνέβη το 54, είκοσι μόλις χρόνια μετά από το δράμα του Γολγοθά.

Christiani genus hominum superstitionis novae et maleficae

Vita Neron. XVI 2

Ο Σουετώνιος αναφέρει ότι οι Χριστιανοί εκδιώχθηκαν από τον Νέρωνα λόγω των κακών τους δεισιδαιμονιώv.

Πλίνιος ο Νεότερος

Αναντίρρητα σπουδαιότατη είναι μία επιστολή, που συνέγραψε προς τον Τραϊανό γύρω στο 112 μ.Χ., ο Πλίνιος ο νεότερος, διοικητής της Βηθανίας και σύγχρονος του Τάκιτου και του Σουετώνιου. (Ρlin. Epist. X, XCVI). Από αυτήν πληροφορούμαστε για την πρόοδο και τις κατακτήσεις τις οποίες είχε σημειώσει η νέα πίστη στην Βηθανία, 70 περίπου χρόνια από τον θάνατο του Ιησού. Στην προσπάθειά του να περισυλλέξει ακριβείς πληροφορίες για τους Χριστιανούς, ο Πλίνιος προέβη σε επίμονες έρευνες και ανακρίσεις, τα αποτελέσματα των οποίων υπέβαλε εγγράφως στον αυτοκράτορα Τραϊανό μέσω επιστολής. Με την επιστολή αυτή ο αυτοκράτορας πληροφορείται ότι τίποτε το αξιόποινο δεν βρέθηκε στους οπαδούς της νεοφανείσας θρησκείας. Απλά μαζεύονταν κατά ορισμένη ημέρα, πριν από την ανατολή του ήλιου, και ανέπεμπαν ύμνους προς τον Χριστό σαν Θεό. Κανείς όμως δεν θα μπορούσε να τους κατηγορήσει για έγκλημα, ή για κάποια άλλη αισχρή πράξη ή  απάτη ή αθέτηση υποσχέσεως και παραβίαση κάποιας ανειλημμένης υποχρεώσεως. Αυτό που κυρίως παρακίνησε τον Ρωμαίο έπαρχο να εξετάσει το πράγμα, ήταν ο πολύ μεγάλος αριθμός των οπαδών της δεισιδαιμονίας αυτής. «Δεν απέμεινε, λέει, πόλη ή κόμη ή και αγρός ακόμη, στον οποίο να μη εισέδυσε το μόλυσμα αυτής. Οι ναοί των θεών μας ερημώθηκαν και από μακρό ήδη χρόνο δεν προσφέρονται θυσίες σε αυτούς».

Άλλες πηγές

Ο Ιουστίνος και ο Τερτυλλιανός βεβαιώνουν, ότι υπήρχαν στα αρχεία της Ρώμης δύο επίσημες εκθέσεις του Ποντίου Πιλάτου στον αυτοκράτορα Τιβέριο, στις οποίες αναφερόταν στα της καταδίκης και σταυρώσεως του Ιησού Χριστού οι οποίες φαίνεται να έχουν χαθεί σήμερα. Ο άγιος μάρτυρας Ιουστίνος αναφέρει δυο φορές με σιγουριά τα γραπτά του Πιλάτου περί Χριστού (Α’ Απολογία 35 και 48), καθώς και ο Τερτυλλιανός (Apologeticum 5 και 21, 24), χωρίς να υπάρχει βεβαία κάποια σχέση αυτών των επιστολών με τα απόκρυφα κείμενα «Acta Pilati» και «Επιστολή Πιλάτου προς αυτοκράτορα Κλαύδιο»

Μαρτυρίες περί του Χριστού έχουμε και στην ραβινική φιλολογία και πιο συγκεκριμένα στο Ταλμούδ. Τα χωρία της Παλαιάς Ραβινικής φιλολογίας που αφορούν στο Χριστό συλλέχθηκαν καταρχάς από τον Heinrich Laible (Jesus Chrestus im Talmud, Berlin 1891) και στην συνέχεια αναδημοσιεύτηκαν στην άριστη έκδοση του Travers Herford (Christianity in Talmud and Midrash, London 1903)

Δ’ Μέρος: Σύγχρονη Μελέτη

"To να αρνηθείς την ύπαρξη του Ιησού, δεν τον εξαφανίζει, απλώς δείχνει ότι κανένα επιχείρημα δεν μπορεί να σε πείσει"

Lee Strobel, Καθηγητής Χριστιανικής Σκέψης και Φιλοσοφίας

Πολλοί χριστιανοί απολογητές κάθε δόγματος, όπως ο Lee Strobel (δημοσιογράφος και πρώην άθεος, μεταστράφηκε κατά την συγγραφή του βιβλίου του Case for Christ, στην οποία αρχικά προσπαθούσε να αποδείξει την ανυπαρξία της Ανάστασης και της θείας υπόστασης του Ιησού), προσπαθούν μέσα από διαλέξεις, κείμενα και ιστορικές μελέτες, να τεκμηριώσουν επί τέλους την θέση του Ιησού, στον ιστορικό χώρο, σβήνοντας πλέον και τις τελευταίες σπίθες αμφιβολίας. Βέβαια, οι χριστιανοί δεν είναι οι μόνοι που προσπαθούν να τεκμηριώσουν την ύπαρξη του Ιησού. Καθώς η ιστορία αποτελεί επιστημονικό κλάδο, το θέμα δεν περιορίζεται ως θρησκευτικό πρόβλημα, αλλά κυρίως ιστορικό

"Κανείς, στην σύγχρονη έρευνα, δεν μπορεί να αμφισβητήσει τον ιστορικό Ιησού"

Gary Habermas, PhD Φιλοσοφίας των θρησκειών, Κριτικός της Καινής Διαθήκης

Η πλειοψηφία των μελετητών, των ιστορικών και των κριτικών της Αγίας Γραφής, δέχονται την ύπαρξη του Ιησού. Υπάρχουν ωστόσο και ορισμένοι, που, παρά το πλήθος των πληροφοριών και των αρχαίων μαρτυριών, επιμένουν στην θέση ότι ο Ιησούς μπορεί να μην υπήρξε καθόλου, κατηγορώντας μάλιστα τους υπόλοιπους επιστήμονες για μελέτη με «βιασμένη συνείδηση». Τι γίνεται όμως όταν τα αποτελέσματα ταιριάζουν και από τις δύο πλευρές (δηλαδή και άθεοι/αγνωστικιστές με τους χριστιανούς);

"Ο Ιησούς υπήρξε, είτε μας αρέσει είτε όχι"

Bart Erman, κριτικός της Καινής Διαθήκης.

Ο Bart Erman για παράδειγμα, είναι ένας από τους κορυφαίους κριτικούς του κειμένου της Καινής Διαθήκης στην Αμερική και επίσης δηλωμένος άθεος, δέχεται αναντίρρητα την ιστορικότητα του Ιησού (αν και δεν δέχεται την Ανάσταση ή την θεία φύση του Ιησού), καθώς κάνει και διαλέξεις σε μυθικιστές, δείχνοντας τους το λάθος της θέσης τους.

Καταλήγουμε λοιπόν, ότι ο Ιησούς Χριστός, αποτελεί ένα υπάρχον πρόσωπο στο πλήρωμα της ιστορίας αυτού του κόσμου, έζησε, δίδαξε και πέθανε με σταυρικό θάνατο. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τα στοιχεία και τις μαρτυρίες του παρελθόντος. Αυτή όμως η συνεχόμενη άρνηση, μπορούμε να πούμε, είναι ένα σύγχρονο φαινόμενο, από ανθρώπους που έχουν ιδεολογικούς λόγους να αρνούνται τον Χριστό, και επειδή δεν μπορούν να προσβάλλουν τη διδασκαλία του, προσπαθούν να προσβάλλουν την ύπαρξή του.

Βιβλιογραφία

Religious Tolerance: The Christ Myth Theory http://www.religioustolerance.org/chr_jcno.htm

Γρηγ. Παπαμιχαήλ, Ο Ιησούς ως ιστορικόν πρόσωπον, εκδ. β' Αθήναι 1923, σελ. 104

Robert Louis Wilken, The Christians As the Romans Saw Them, Yale University Press, 2003, Δεύτερη έκδοση.

Ιωάννης Πήλιουρης, "Ωριγένης και Κέλσος: To πρόβλημα μιας θεολογικής και φιλοσοφικής μεθοδολογίας. Μελέτη στις σχέσεις της χριστιανικής θεολογίας με την αρχαιοελληνική φιλοσοφία", περ. Γρηγόριος ο Παλαμάς, 826 (2009), σελ. 65-134 (Α' μέρος)

Δομή, Τόμος 28, Εκδόσεις Δομή ΑΕ, σελ. 255, "Τάκιτος"

Δομή, Τόμος 12, Εκδόσεις Δομή ΑΕ, σελ. 631, "Ιώσηπος"

Craig Evans, "The Historical Jesus", Τόμος 4, Σελ. 390 - 391

J. Thackeray, "Josephus: The Man and Historian", Σελ. 136 - 149

Quoted in Agapios, Kitab al - Unwan, Book of the Title, 10 ος αιώνας.